زۆرباش دهزانین كهجیاوازیكی زۆرلهنێوان، ههردوسیستهمی سكولاریزم ولائیسیهت داههیه، ئهمهش لهخۆدا، كاریگهری تایبهتمهندی ناوخۆیی لهداخوازیی پێكهاتهیی وڕێكخستنی ئهندامانی كۆمهڵگهیه، تهنانهت بهههل ومهرجی كولتوری، مهزههبی، دیرۆكی، كۆمهڵایهتی وئابووری، تاڕادهیهك لهیهك دهچن، بهبڕوای ئێوهبهههبونی ئهم جیاوازیانه لهجۆرهكانی سكولاریزم ولائیسیهت دا، لهههروڵاتێك، دهتوانین جۆرێك لهوانهبۆههرێمی كوردستان دهسنیشان بهكهین.
وابزانم بهپی پێویست باس لهسكولاریزم لائیسیهت كراوه، بهومانایهی كهسكولاریزم بهجیایی دین لهدهوڵهت پێناسهكراوهوبهپێچهوانهی بیروبۆچوونی باو، سكولاریزم ولائیك بهمانایی میتۆدی بی خودایی نییه، بی گومان كهمتركهسانێك دهتوانن بهبی خودابژین، ئهوهنییهتاههنووكهش لهبهڕازیلی كۆمپانیایی لاعباندا، چۆك دهپهرسترێ، بامانگاكانی هندستانهحهیاتهكهلهولاوهبوستێت، بهڵام لهڕهههندێكی ترهوهدهتوانرێت گریمانهی ئهوهبكرێت، لائیسم جۆرێك لهجیاكاری دین لهدهوڵهت، یان سیاسهت، لهكاتێك دا، دهوڵهت نوێنهری سیاسهتهلهكۆمهڵگهدا، بهومانایهیی كهدین كهمتردهتوانێت كاریگهری لهسهركۆمهڵگا، دابنێت، ههرئهمهشهوای كردووهكاڤاری گشتی لهتایبهتیهكهی ( (دینداری هاوڵاتیان) ) جیابكرێتهوه. لهلایكی ترهوهدهوڵهت لهبهرانبهر، دینداری وبێ دینی هاوڵاتیاندا، هیچ جۆره لایهن گیریكی نابێت، وهناتوانێت بڕواتهناوكاڤاری تایبهتی هاوڵاتیان ویاسایی تایبهتی بۆدابنی.
( (لای) ) له (لائیسیهت دا) لهڕاستیدا، سهرناوێك بووكهپیاوانی كلیسا، لهشۆڕشی فهڕهنسا، بهبهرههڵست كارانیانهوهلكاندبوو، چمائهوان ڕۆحانی نهبوون، ( (لای) ) بهماناعامهكهی بهئهنتی ڕۆحانی دههات.
لهسكۆلاریزمدا، كهم تازۆرنهرم كێشی لهگهڵ دین لهكا ڤاری گشتیدا بهرچاودهكهوێت. باشتر وایه كهنموونهگهلێك بۆزیاتربهرچاورۆنی بهڕێزتان بهێنمهوه، چونكهزۆرجاخوینهرانی بهڕێزلهكۆمێنتهكانداكهبۆمی دهنێرن گازندهی ئهوهم لێدهكهن كهئارگۆمێنت پێویست ناخهمهبهرچاویان كهبتوانێت بهرێزیان سێراو بكات، بابڕۆینهئاڵمانیاحهیاتهكهی خاڵًهماركس ودواتر منی بإ مهعریفه بهپاپوجهوهبڕۆمهناوئۆقیانوسی پرلهههیهجانی سیستهمی سهرمایهداریهوه، لهئاڵمانیاباوهڕدارانی كاتۆلیك مهكات دهدهنهكڵێسایائهحیانهن بهسهلیبهوهلهقوتابخانهو... ئامادهدهبن، بهڵام لهوڵاتانی لائیكدا، ئاسۆیی وستونی، سنورهكان زۆربهچاون بهومانایهیی كهمهكات بههیچ شێوهیهك نادرێتهكڵێساو، وهههڵگرتنی سمبوڵ گهلێك كهگوزارشت بكات لهدینێكی تایبهت لهناوهندهگشتیهكاندایاساغه. بهڵام زهمانهتی چهسپاندنی ئهم دوسیستهمهلهوڵاتانی لائیك وسكولاردا، دهگهڕێتهوهبۆقانوونی ئهساسی ئهوان، كهبهشێوهیهك لهشێوهكان ڕێگهخۆشكهره، لهبۆجیایی دین لهدهوڵهت (سیاسهت) . لهههردووسیستهمهكهدا_سكولاریزم ولائیسیهت_دین وكلیسا ومزگهوت، ... لهدینداری كردنی خۆیانادئازادن، بهڵام جۆری دینداری تاك بۆئهولهكاڤاری گشتیدا، هیچ سهربڕێكی پی نابهخشی، لێرهداسهربڕی تاك دهگهڕێتهوهبۆئهوهی تاچهڕادهیهك توانیوویهتی خۆی لهجوغزی پاسیڤیهت دهربازبكات، ههڵبهتهئهم بابهته، ڕێكخراوكاڤاری ژێركۆنترۆڵی كلیساناگرێتهوه، زۆرگرنگهبهلای منهوه، تاوهكوبزانم، سكولاریزم لائیسیهت كامیانمان بوێت، ههرلهم سۆنگهشهوهبهلامهوهگرنگهبزانم كام یهك لهم دووسیستهمهدهتوانرێت لهگهڵ ههل ومهرجی ههرێمی كوردستاندابگونجێنرێت، لێرهداتهنیاداخوازی ئێمه، كێشهی ئێمهچارهسهرناكات، ههڵبهت دهتوانین، داخوازی وئارهزومان ههبێت، ئهمهش واناكات كهئێمهدهتوانین لهعهرزی واقعداپڕاكتیزهی بهكهین، چونكهئهم دوسیستهمه ههل ومهرج وبارودۆخی تایبهت بهخۆیان پێویستهلهبۆخستنهبواری پڕاكتیكهوه، دهبێت ئاوڕێ بدینهوهتاچهنده ههل ومهرج وژینگهی كۆمهڵایهتی وسیاسی وئابووری كولتووری ههرێم دهتوانێت استعابی ئهم جۆره سیستهمانه بكات، وادێتهبهرچاولهبۆههمواركردنی مهسیری سكولاریهت لهههرێمی كوردستان، واباشتره پێكهاتهی كولتووری وئابووری وسیاسی، كۆمهڵگهبناسێنین، وهخویندنهوهیهكی ڕاست ودروستی لهبۆبكرێت، بهبڕوای من بهپی بارودۆخی ههرێم لهههمو رهههندهكانیهوه، ناكرێت سكولاریزم بهتهنیاجیایی دین لهدهوڵت ئهژماربكرێت، من ئهم جیاكاریه دهگهڕێنمهوهبۆكاڤاری زانست وایمان لهسهرئاستی ئاوهزوبهربڵا ویهتی. لهم جۆرهخوێندنهوهیهدا، ئێمهڕوبهڕوی جیاكاریكی بهربڵاوتر، لهسهرئاستی كۆمهڵایهتی دهبینهوه، كهتهنیاجیاكردنهوهی دین لهسیاسهت نییه.
وایی دهبینم كه ( (سكولاریزم لهئاستهبهرزهكهیدا) ) گهڕانهلهبۆجیاكردنهوهی، سی بهشی سهرهكی وپێكهێنهری كۆمهڵگه، واته، ئابووری وسیاسهت وكولتوور، بهومانایهیی كهئهم سی ڕهههندهلهكاڤاری زانستیدا، لهئاستێكی بهرزداچاویان لی دهكرێت، وهپێویست بهوهدهكات رێوشوێنی زانستیانهیان لهبهرانبهردابگیرێتهبهر، بهجیاكردنهوهی ئابووری لهڕامیاری (یان دهوڵهت)، بهكاوهخۆئابووری دهوڵهت دهبێتهتایبهت، بهڵام ڕێكخسنهكانی بهدهست دهوڵهتهوهن (ئهمهبۆوڵاتێكی وهك ئهمریكاكهئابووریكی ئازادی ههیهنابێت)، بهجیاكردنهوهیهكی بهبهرنامهوسیستهماتیزهكراوی، ئابووری لهسیاسهت، بهرهبهرهرێگایی سێرچ كردن وبهدیموكراتیزهكردنی كۆمهڵگهوسیاسهتێكی مۆدێرن (گهڕاندنههی ئهخلاق لهبۆسیاسهت وڕێزگرتن، لهنۆڕم وبههاكان، یادیان بهخێر)، وئامادهبوونی زانست ولۆژیكی بوونی كۆمهڵگه، بهرجهستهدهبێت، ئاوههاژینگهیهك كاردهكاتهسهركولتوور كۆمهڵگهوبهكاوهخۆبهرهوههڵتهكاندنی دهبات، (مۆبایلهحهیاتهكهی كۆمهڵگهی كوردی)، چماكولتوورنهگۆڕنییه، بهگۆڕانی پێكهاتهبینراوزهنیهكان، بهومهرجهی كهههل ومهرج وگهڕانهدهرونیهكان، ههڵقوڵاوی خودی كۆمهڵگهبن، ئهمهش وادهكات وهڕسانێك رووبدات، بهدیوهكهی تردادهتوانیین بگهینهكولتوورێكی زانستی.
دهكرێت ئهم سی بهشه گرنگهلهكۆڤاری دین وشعوری ایمان جیابكرێنهوه، وهبخرێنهچوارچێوهی زانست وئاوهزهوه، كهواتهچهمكانێك وهك دیموكراسی دینی وكۆمهڵگهی مهدهنی ئیسلامی وبانكی ئیسلامی و... كهباوهڕم پی یان نییه، لهودیدگایهوهكهههرجۆرهههوڵ دانێك لهبۆسكولاریزهكردنی دهسهڵاتی كوردی، (ههڵبهت تاههنوكه دهسهڵات دارانی كوردی نازانن دهیانهوێت كۆمهڵگهی كوردی سیكۆلاربهكهن یان دهسهڵاتی سیاسی ویاساكان) بهبی گهڕانهوهبۆسی بهشهگرنگهكهی كۆمهڵگهووهدابڕاندیان، بهتایبهت ئابووری وسیاسهت. بۆپراكتیزهكردنی سكولاریهت پێویستمان به ناوهندهمهدهنیهكان دهبێت، لهكۆمهڵگادا، ئهمهش دهبێت ڕێكهوتنێكی گشتی لهسهربكرێت، ئهم ڕێكهوتنهگشتیهش تاڕادهیهكی زۆردووره لهههل ومهرجی ههرێمی كوردستان وناوچهكه، تائهوكاتهی كهكاڤاری ئابووری لهسیاسهت جیانهكرێتهوه، وهتائهكاتهی ئهم سی بهشهلهدام ودهزگاكانی دهوڵهت داتهڤڵ بووبن، ئهوابهدڵنیایهوههیچ ناوهندێكی مهدهنی كاریگهرنابێت، بهداخهوهناوهندهمهدهنیهكان بهچاوێكی دوژمن كارانهوهسهیردهكرێن، ههرئهمهشهوای كردووهكهجارجاری بكهونهبهرڕهشهبایی پۆستاڵهكانی پیاوانی دهسهڵاتهوه، كۆمهڵگهبهداپڵۆساندنی بهردهوام وڕادیكاڵ بوونی، لهكۆتاییداڕێچكهی گۆڕان باش نایتهبهرچاو، شۆڕشهكان، بۆنمونهشۆڕش لهبۆنان، یهكێكهلهوانهدهبێت وریابین كهئهم پهیوهندیهیی نێوان سیاسهت ودهوڵهت وئابووری، جهستهی دهوڵهت گهندهڵ دهكهن، چمادام و دهزگاكانی دهوڵهت، ئامڕازێكن لهبۆدهست ڕاگهشتن بهسهروهت وسامانی نهتهوهیی، وهیهكێكهلهوبهربهستهجدیانهی كهناهێڵێت، دام ودهزگادهوڵهتیهكان تهواوكهری یهكتری بن، بهومانایهی كهههركهس پێكانی دهگاتهناوجوغزی دهوڵهتهوه، ههوهڵدانی لهبۆهێشتنهوهی دهسهڵات ودهست بهسهرداگرتنی ملكوماڵی هاوڵاتیان دهبێت.
بهداخهوهلهم كوردستانهداكهتاههنووكهش تهنانهت نهیتوانیوهببێتهكۆمهڵگا، ئابووری وپهروهردهوخوێندنی باڵا وكولتوور... ههموان بهسیاسی كراون ولهپێناوپاراستنی بهرژهوهندی چینێكی تایبهت، لێرهدایهكهئیترباوهڕت بهدهوڵهتی نهتهوهی فهشهل دێنی. سكولاریسم ( (لهسهرئاستی ئاوهز) ) یانی ( (تاكێك) ) شعوری دینی لهشعوری زانستی جیابكرێتهوه، لهزههنیهتی ههركام لهئێمه، شعوری ایمانی لهگهڵ شعوری زانستی بهیهكداچوونه، ئهم شعورهدینیهوهك بهتانیكی كۆن وقایم وایهكهدرابێ بهسهرئاوهزی ئێمهداومهجالی ههناسهدانی لێ بڕابێت، بڕوام وایهئهم كێشهیهپهیوهندیكی تهنگاوتهنگی بهلهناوچوون ولاوازبوونی ئاستی ڕۆشنبیری (لهتێگهشتنی هربرت شنلباخهوه، نهقدی دین لهگۆشه نیگای ئاوهزهوه) لهئهتۆمۆسفێری هزرماند، دهتوانین سكولاریزم ولائیسیهت، وهك بیرۆكوانهیك لهسهرهوهكاری پی بكرێت.
ئهو بابهتانهی له کوردستان نێت دا بڵاودهکرێنهوه، بیروبۆچوونی خاوهنهکانیانه، کوردستان نێت لێی بهرپرسیار نییه.
| < Prev | Next > |
|---|