کوردستان نێت ٢٠٠٩ - ٢٠١٠

ئەگەر بڕوانینە نەخشەی ڕووی زەوی، بەووردی بگەڕێین، چاومان دەچێته سەر چەند ووڵاتێكی بچوك، كه خاوەنی دەوڵەتێكی سەربەخۆن، هەرچەندە سەرجەمی دانیشتوانەكانیان ناگاتە چەند سەد كەسێك یان چەند هەزارێك، لەگەڵ ئەوەشدا لەهەوڵی بەردەوامدان بۆ پێشخستن و گەشەكردنی وڵاتەكەیان و گەیشتنیان بەووڵاتانی پێشكەوتی جیهان، بۆ زۆرتر ناساندنی ئەم ووڵاتە ووردیلانەی سەر ڕووی زەمین حەز ئەكەم چەند نمونەیەك بخەمە ڕوو:  

- جگە له ڤاتیكان (كەزیاتر بەرگی ئایینی پۆشیوه )، دانیشتوانی تەنها 932 كەسە و ڕووبەرەكەی 44، 0 كلم چوارگۆشەیه، چەند ووڵاتێكی تر هەن:

 مۆناكۆ( ڕووبه ر 1.97  كلم چوارگۆشە و33.000 كەسه)

 ناورو( ڕووبەر 21.31 كلم چوارگۆشەو 13.287 كەسە)

 توڤالو (ڕووبەر26 كلم چوارگۆشەیەو 11.810 كەسە)،

سانمارینۆ، ڕووبەر (61 كلم چوارگۆشەیەو 30.308 كەسە)

 لیشتنشتاین، ( ڕووبەر160 كلم چوارگۆشەیەو34.000 كەسە)

 دوورگه ی مارشال، (ڕووبەر 180 كلم چوارگۆشەیەو  60400  كەسه) . هتد ...

 چەند ووڵاتێكی تری وا بچوك هەن كە پێویست ناكات لەوه زۆرتر باسیان لێوە بكەم، چونكە بابەتەكەی من ئەوه نیە، بەرامبەر ئەم ووڵاتانە بە پێویستم زانی باسێكی كورتی دوو ووڵاتی گرنگی جیهانیش بكەم كە دوای داگیر كردنی خاكی نەتەوەكانی تر، دەوڵەتێكی نەتەوەیی ڕاستەقینەییان بۆ خۆیان دروستكردووە وبەهەموو تواناییەكییانەوە ئەیپارێزن و ئامادەن لەپێناوییدا هەموو جۆرە پێشێلكارییەكی مرۆڤاییەتی ئەنجام بدەن، وەك ئەمەریكا، توركیا ولەگەڵ ئەمانیشدا باسێكی ئیسرائیل بكەیین كەدوایی نزیكەی هەزار ساڵ ووڵاتەكەیان گەڕاندەوه بۆ خۆیان:

- ئەمەریكا ، ڕووبەرەكەی630.826. 9  كلم چوارگۆشەیه، دانیشتوانەكەی298.440.000 ملێون كەسە، سەرەتایی دروستبوونی ئەم دەوڵەتە ئەگەرێتەوه بۆ چەند سەد ساڵێك لەمەوپێش كەلەلایەن ئیسپانیەكانەوه ئەم كیشۆره دۆزرایەوه و دەستكرا بە كۆلۆنی كردنی و له ناوبردنی هیندییە سورەكان، كە دانیشتوانی ڕەسەنی ئەم ووڵاتەن، كە ئەمەش ئەگەڕێتەوه بۆ ساڵی1565 كه شاری ( سانت ئاوگوستینه) یان دروستكرد لەفلۆریدای ئێستادا، دواتر ململانی نێوان ئینگلیزەكان و ئیسپانییەكان دەستی پێكرد و تا گەیشته ڕادەی شەڕ له نێوانیاندا تا ساڵی 1588 گەیشته لوتكەی، ئینگلیزەكان( ئارمادە)ی ئیسپانیان لەناوبرد و چیتر حسابێكی ئەوتۆیان بۆنەكرا، ئیتر یەكەم نیشتەجێبوونی بەردەوامی ئینگلیزەكان لەئەمەریكا لەساڵی 1607 بەدروستكردنی( جیمستاون) دەستی پێكرد.

دواتریش فەڕەنسییەكان و هۆڵەندییەكان هەوڵی نیشته جێبوونیان دا .لەسەدەی حەڤدەهەمدا زۆرتر پەرەی سەند كە ئەمەش ئەگەڕێتەوه بۆ باری ئابووری و كەم دەرامەتی دانیشتوانی ئەو كاتەی ئەوروپا بەتایبەتی ئینگلتەرا. بەم شێوەیه بەردەوام بوو تاكو گەیشتە ئاستی شەڕی سەربەخۆیی لەنێوان هێزی رزگاریخوازی ئەمەریكا و ئینگلتەرا تا ساڵی 1778 زۆرتر سەركەوتنیان بەدەست هێنا، پاش یارمەتیدانیان لەلایەن فەرەنساوه.

تاكو رێكەوتنی ئاشتی پاریس له ڕێكەوتی 3-9- 1783 كۆتایی هات بەشەڕی سەربەخۆیی و ئینگلتەرا دانی نا بەسەربەخۆیی ئەو وولاتەدا.

لەو ڕۆژەوه تاكو ئیمرۆ هەموو پارتە سیاسییەكانی ئەمەریكا بەهەموو جۆره بیروباوەڕێكی جیاوازەوه، یەك مەبەستیان هەیه، لەگەڵ ئەوەی تێكەڵی چەند نەتەوه و زمانی جیاوازن، ئەویش بۆ بەهێز كردنی هەستی نەتەوەیی ئەمەریكی یە، هەوڵدانه بۆ خزمەت وپێشتر خستنی ووڵاتەكەیانە.له پێناویشدا تەنانەت لەدەرەوەی ووڵاتەكەیان ئامادەن هەزاران سەربازیان بكەنه قوربانی .

- توركیا، ڕووبەرەكەی 779.452  كلم چوارگۆشەیه، دانیشتوانەكەی نزیكەیی 600. 863. 75 ملێون كەسه.

ئەگەر چاوێك بگەڕێینەوه بەمێژووی ئەم ووڵاتەكه ناوی( ئاسیایی بچوك )بو لەلایەن ئەرمەنی، یۆنانی، فارس و جارێكی تر لەلایەن یۆنانیەكانەوه بەسەركردایەتی ئەلەكسەندەری گەورەوه داگیركراو خرایەسەر ئیمپراتۆره

كەیان تاكو دابەش بوونی ئیمپراتۆری ڕۆمەكان لەسەدەی چواری زایینی كەوته دەست بیزەنتییەكان .بەم شێوەی بەردەوام بوو تاكو سەدەی یانزەهەم كەبۆ یەكەم جار سەلجوقییەكان ڕوویان كردە ئەناتۆڵ، كەلەدوو تیرەی گەڕۆك پێك هاتبوون(ئاققوینلۆ، قەرەقوینلۆ)  ووڵاتی ڕەسەنی خۆیان ئاسیایی ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی چین بوو،

دەستیان كرد بەنیشتەجێ بوون، دوای ئەوەی سەلجوقییەكان له ساڵی 1071 له شەڕێكی دژواردا سوپایی بێزەنییەكانیان شكاند و له ساڵی 1077 میرنیشینی سەلجووقیان دروست كرد و ناوچەی ناوەڕاست و ڕۆژهەڵاتی ئەناتۆلیان گرت تا هێرشی مەنگۆلییەكان تا رادەیەك بێهێز بوون تاكوو له ساڵی 1299 له لایەن عوسمان ناوێك ئیمپراتۆری عووسمانی دورست بوو، دوای داگیركردنی قوستەنتەنیه(ئەستەمبول) لەساڵی 1453 بەشێكی زۆری ڕۆژهەلاتی ناوەڕاست و باكوری ئەفەریقا و بالكان و قەوقاز داگیركراو تا لەساڵی 1683 لە نزیك شاری ڤییەنا ڕێی لێگیرا و نەهێڵرا بەرەو پێش بچێت و سوپاكەیان تێكشكێنرا، وورده وورده بەرەو كزی دەڕۆیشتن و تاكو سەدەی نۆزدەهەم زۆر لەمیللەتان رزگارییان بوو لەدەست عووسمانییەكان.

لەدوایی شەڕی جیهانی یەكەم بەتەواوی ئیمپراتۆری عوسمانی لەناو چوو و نێردرا بۆ دۆزەخی مێژوو .   هەرچەنده لەدوایی شەری جیهانی یەكەم لەپەیمانی سیڤەردا پەیمان درا بەكورد بەمافی چارەنوس بەڵام دواتر لەپەیمانی لۆزانی 24-7-1923 ئەو مافه له كورد زەوت كرا و پێیان ڕەوا نەبینین به ئاواتەكانمان بگه ین.

- ئیسرائیل، ڕووبەرەكەی 20991  كلم چوارگۆشەیه، دانیشتوانەكەی نزیكەیی 7.026.000ملێون كەسه. هەرچەنده مێژووی ئیسرائیل ئەگەڕێتەوه بۆ 1300 ساڵ پێش زایینی، كە ئەو كاتە چەند تیرەییەكی نیمچەگەڕۆك ڕوویان كرده ئەو ووڵاته كەناوی( كەنان) بوو، چەند شارێكیان داگیركرد، هەر وەكوو له ئینجیل باس ئەكرێت ئۆرشەلیم(قودس) لە1000 ی پێش زاییندا پایتەختی شانشینی داودی ئیسرائیلی بووە، دوایی مردنی( سالۆمۆ) ووڵاتەكە بووه بە دوو بەشەوە، ئیسرائیلی سەروو كەلەساڵی 722 پێش زایینی لەلایەن ئاشوورییەكانەوه لەناو چوون، وه بەشی خوارووی

( یودا)، كە لەساڵی587 پێش زایینی لەلایەن بابلییەكانەوه داگیركراوه دواتریش لەلایەن ساسانیەكانەوه و ئینجا ڕۆمەكان و دواتر له لایەن سەڵاحەدینی ئەیوبییەوە ڕزگار كراوه.دوا ڕاپەڕینی جولەكەكان لەساڵی 135 زایینی دا   بووه له دژی ڕۆمەكان، شۆرشەكەیان تێكشكێنرا و بووە هۆی پەرش و بڵاو بوونەیان بەهەموو جیهاندا، له ساڵی 636 تا 1099 زایینی لەلایەن عەرەبەوه فرمانڕەوایی كرا و تێیدانیشتەجێ بوون لەساڵی1517 تاكو 1918 فەلەستین كەوته ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەكان، دوایی شەڕی جیهانی یەكەم لەلایەن ئینگلیزەكانەوە دەستی بەسەردا گیرا تا ساڵی 1948 ز . یەكەم دەست پێكردنەوەی كۆچی جوولەكان بۆ فەلەستین ئەگەڕێتەوه بۆ ساڵی 1882 ز، زۆرتر ئەو جولەكانەبوون كەلە ووڵاتەكانی خۆیان لەبەرئایینەكەیان ئەچەوسێنرانەوە، تا ساڵی 1897 ز( تێۆدۆر هێرزل) لەشاری(باسل) بانگەوازی دا بۆ بەستنی یەكەم كۆنفراسی زاێۆنیزم، كەبۆ دانانی بەردی بناغەی دروست بوونی

دەوڵەتێكی یەهودی لەداهاتودا.هەر چەندە تا ساڵی 1898 تەنها 5.200 جولەكه هەبوو لەفەلەستین.لەدووەم شەپۆلی كۆچكردنی جولەكەكان لەساڵانی 1904 (گه یشته 25.000 جولەكە) لە نێوان 1914بۆ 1918 دەستی پێكردەوه بەتایبەتی لەئەوروپاوه لەسەرەتایی شەڕی جیهانی یەكەمەوە.

له ساڵی 1909 لەتەل ئەبیبب یەكەم شاری مۆدێرنی جولەكەیان دروست كرد.تا ساڵی 1923 سەرجەمی جولەكەی فەلەستین بوو به 75.000 كەس .

له مانگی دووی ساڵی 1947 ئینگلتەرا ڕایگەیاندا كەلەتوانایی ئەواندا نیەبڕیار بدا ئەو خاكەبداته دەست عەرەب یان جولەكە یان بەشی بكات بەسەریاندا، بۆیە ئەو گیروگرفتەی ڕەوانەی ڕێكخراوی نەتەوه یەكگرتووەكان كرد و له 29-11- 1947 دا پاش دەنگدان( 33 به رامبه ر به 13 ) بڕیار درا فەلەستین دابەش بكرێت بەسه ر عەرەب و جولەكەدا بەپێ ی بڕیاری 181 . ئەمەش لەلایەن سۆڤییەت و ئەمەریكاوه پشتگیری لێ كرا و ئینگلتەرا بڕیاری دا له 15-5-1948 سوپاكەی بكشێنێتەوە لە فەلەستین پاش ئەوەی جولەكەكان بەم بڕیارە ڕازی بوون و بەڵام عەرەب دژی وەستانەوه.هەر له 14-5-1948 دەوڵەتی سەربەخۆی ئیسرائیل ڕاگەییندرا و هەر لەدوایی ئەوەش گیروگرفتی عەرەب و ئیسرائیل دەستی پێ كرد.

- كوردستان، ڕووبەرەكەی000 530 كلم چوارگۆشەیه، دانیشتوانەكەی زۆرتر له 40 ملێۆن كەسەو گەورەترین نەتەوەیه لەسەر ڕووی زەمین كەخاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆی نیه لەگەڵ ئەوەشدا دابەشكراوی 4 دەوڵەته .

دیارترین مێژووی كورد ئەگەڕێتەوە بۆ 3000 ساڵ پێش زایینی كەلەگەڵ سۆمەرییەكاندا جەنگییوون و لەسەدەی نۆییەمی پێش زایینی لەناوچەكانی ڕیزە چیایی زاگرۆس نیشتەجێ بوون كە بەڕەچەڵەك دەچینەوە سەر مادەكان كەلە ساڵانی 728 تا 550 پێش زایینی ئیمپراتۆرێكی گەورەییان هەبووە، كە دامەزرێنەرەكەی( دیاكۆ) بووە.

گەورەترین هێرش بۆ سەر كوردستان لەلایەن عەرەب بۆ ئیسلام كردنمان له سەدەی ‌حەوتەهەم بووە، دواتر لەلایەن

سەلجووقییەتوركەكان بووه لەسەدەی یانزەهەم و دوای ئەوانیش مەنگۆلەكان لەسەدەی سیانزەهەم.

 لەدوایی شەڕی چاڵدێران23-8-1514 زایینی لە نێوان ساسانەكان و عوسمانیەكان بۆ یەكەم جار خاكی كوردستان دابەشكراوە، لەو ڕۆژەوه نەهامەتی و چەوسانەوە بۆتە میوانی هەمیشەیی میللەتی كورد.

ئەوەی سەرنجی ئەدەین، میللەتی كورد لەكۆنەوە تاكو ئێستا توانیوێتی لەئاستی دوژمندا بوەستێتەوە و پارێزگاری لەخاك و نەتەوەكەی بكات، بەڕەنگاری هەموو دوژمنكارییەك ببێتەوه، زۆر بەگران دوژمن توانیوێتی بەتەواوی بیخاته ژێر ڕكێفی خۆییەوە، بەڵام ئەوەی جێگایی داخە، دەردی خۆخۆری وساویلكەیمان بەرامبەر بە دوژمن بۆته ڕێگر لەهاتنەدی ئاواتەكانمان، هەردەم دوژمن سوودی لەو ڕەوشتەمان وەرگرتووه بۆ لاوازكردنمان، سەركرداییەتی كوردیش هەرگیز وانەی لێ وەرنەگرتووە و توشی هەمان هەڵە بۆتەوەو دووچاری نەهامەتییەكی ترییان كردووین و زۆربەی جار بەبیرێكی تەسكی هەلپەرستی كەساییەتی یان پارتتاییەتی مامەڵەییان لەگەڵ گیروگرفتەكان كردووه و بەپیلانی دوژمنان هەڵخەڵەتاون تەنها بۆ بەدەست هێنانی دەسەڵاتێكی كەمی كاتی دوور لەبەرژەوەندی نەتەواییەتی .

خۆشبەختانە لەساڵی1991،  دوای كۆچڕەوەكەی زۆربەی دانیشتوانی كوردستان پاككرایەوە له دوژمنان، كەمێك شادبووین بەئازادی، دڵمان زۆر بەپێكهێنانی پەرلەمان و دەسەڵاتی خۆماڵی خۆش بوو، چاوەڕێی ئاوەدانكردنەوەی

وڵاتە وێرانكراوەكەمان ئەكرد تا نەهامەتی چەند ساڵەیی ڕابوردومان بیربچێتەوه و لەبەریدا بحەسێینەوە، بەڵام جێگایی داخ بوو كە دوژمن پێی ڕەوا نەبینین و جارێكی تر شه ڕی براكوژی سەری هەڵدایەوه و لەكاروانی شارستانی جێمایین . پاش هەوڵدانی خەمخۆرانی ناوەوە و دەرەوەی ووڵات جارێكی تر برایەتی و تەبایی كەوتەوە ناو ماڵی كورد كه هیوادار بوین بۆ هەتا هەتایی بێت و نەفرەت لە خۆخۆریی و براكوژی بكرێت و ڕەوانەی زبڵخانەی مێژووی بكرێت. لەگەڵ ئەم هەموو گیرگرفتانه، گۆڕانكارییەكی سەرنجڕاكێشەر لەكوردستاندا كراوەو بەره و ئاوەدانكردنەوەو پێشكەوتن چوو .

 خۆزگە دەسەڵاتدارانی كورد بیرییان له بنبڕكردنی گەندەڵی و دزی و دەستپیسی بكردایەتەوە و هەوڵی خۆ ئامادەكردن بونایە بۆ دانانی بەردی بناعەی دروستكردنی دەوڵەتی كوردستان ، كەئاواتی 98% ی كوردە ومافێكی ئاسایی هەموو میللەتێكی سەر ڕووی زەمینە، بۆیە زۆر پێویستە سه رۆكی هەرێم و سەرۆك وەزیران و پەرلەمانی كوردستان دەستوبرد بكەن لەهەنگاونان بۆ چەند ئامادەكارییەك وەكوو:

- پەلەكردن لەجێبەجێ كردنی یەكگرتنەوەی هێزی پێشمەرگەی كوردستان لەژێر ناوی سوپای كوردستان دوور لەهەستی تەسكی پارتاییەتی وكڕین یان وەرگرتنی چەكی سوك و قورس وەك دژەفرۆكەو تانك.

- هەوڵدان بۆ دانانی زمانی یه كگرتووی كوردی تێكەڵ لەهەموو دیالێكتەكان و بەكارهێنانی ئەلفوبای لاتینی لەنوسیندا، نەك جیاكردنەوەی زارازەكان وەك ئەوەی ئێستا كراوە.

- فشارخستنە سەر ئەمەریكا بۆ ڕاگرتنی دەستدرێژییەكانی ووڵاتانی دراوسێ، بەتایبەتی توركیا . ناچاركردنی سیاسەتمەدارانی ئەمەریكا بۆ پشتگیری كردی بزاڤەكەمان.

- یارمەتیدان و هاندانی چەند پسپۆڕێك لەبواری كۆمپیتەردا بۆ كردنەوەی چەند سایتێك و ڕۆژنامەو تەلەفیزۆنێك بۆ بەهێزكردن و بڵاوكردنەوەی هەستی كورداییەتی، هەوڵدان لەم ڕێگایەوە بۆ ناساندن و ئاشناكردنی بزاڤەكەمان بە زمانی جیاواز بۆ جیهانی دەرەرەوە .

- كردنەوەی پەیمانگای فێربوونی فرۆكەوانی جەنگی یان ناردنی لێهاتووان، بێ خزم و خزمكاری، بۆ دەرەوەی

ووڵات بەزووترین كات چونكه ئێستا هیچ ڕێگرێك نیه بۆ جێبەجێ كردنیان.

- پێكهێنانی ئە نجومەنی ئاسایشی نەتەواییەتی كوردستان، كەئەندامەكانی پسپۆری سیاسی بن و بێ لایەن كەپاپەند نەبن بەهیچ پارتێكەوه، بۆ دەستنیشان كردنی ستراتیژی و كاردانەوەی خێرایی بۆ رووداوەكتوپڕەكان و لێكدانەوەیان بۆ سودی كوردستان .

- دەستپێكردن بۆ پێكهێنانی ئەنجومەنێكی دیپلۆماتكاران، كەكارەكەیان پەیوەندی كردن بێت بەووڵاتانی جیهان و یوئێن بۆ پەیداكردنی دۆستان بۆ داوا ڕەواكانمان و هه وڵدان بۆ ڕازیكردنیان لەپێكهێنانی دەوڵه تی سه ربەخۆیی كوردستان لەژێر سێبەری یاسا جیهانی یەكانی مافی نەتەوەیی گەلانی جیهان.هاندانی نەتەوەیەكگرتووەكان بۆ سازدانی ڕیفراندۆمێك له كوردستان پێش له بارچوونی ئەم هەلە زێریینەیه .

- بەدەنگەوه چوونی داواكارییەكانی میللەت و دابینكردنی پێویستیەكانیان وكەمكردنەوەی ڕەشبینیەكانیان و بنبڕكردنی گەندەڵی، تاكوو دوژمن نەیقۆزێتەوه بۆ مەبەسته گڵاوەكانیان.

- هەوڵدان بۆ هێنان و دروستكردنی كارگەی خۆماڵی بۆ دابین كردنی پێویستیەكان تا چیتر پێویستیمان بەوڵاتانی دراوسێ نەبێت و ناچاریان بكەین كەئەوانیش پێویستیان بە ئێمه هەبێت.

- یەك دەنگی و تەبایی و یەك ووتاریی سیاسی هەموو پارت و ڕێكخراوەكانی هەر چوار پارچەی كوردستان و هەوڵدان بۆ لەیەكتر نزیك بوونەوه و هەوڵ بدرێت چیتر لەلایەن دوژمنەوه تەفره نەدرێین و لەدژی یەكتر بەكار بهێنرێین، ناچار نه‌کرێن شۆڕشگێرانی پارچه‌کانی تری کوردستان ڕاده‌ستیان بکرێت.

- جارێكی تر چاو بەو نمونانەی سەرەوە بخشێنینەوەو لەخۆمان بپرسین ئێمە چیمان كەمترە لەو میللەتانە؟ بۆ گەورەترین نەتەوه لەسەر ڕووی زەمین مافی ئەوەی نەبێت وڵاتێكی سەربەخۆی هەبێت ؟ ئەی كوا جاڕی گەردوونی

بۆ مافی مرۆڤ ؟ ئەی بۆ هەوڵ نەدەین تەنها یەك وانه لەو ووڵاتانەوە فێرببین كەچی بۆ ووڵاتەكەیان ئەكەن ؟ ئەی تاكەی واز لەو قسەو قسەلۆكانە نەهێنین بۆ سوككردنی یەكتری لەڕۆژنامە ئەلەكترۆنیەكاندا كەتەنها دوژمن سوود بەخش ئەبێت ؟ ئەی تا كەی سیاسەتمەدار و سەركردەی كورد ناچار نەكەین بۆ ڕاست كردنەوەی هەڵه كانیان و نەهێشتنی گەندەڵی و دابەشكردنی پلە و پایە لە نێوان خۆیاندا؟ ئەی كەی هەوڵ بدەین خۆمان ڕێكبخەین و دژی

گەندەڵی و دزیكردن بڕژێینە سەر شەقامەكان و بەرپرسەكان بەئاگا بهێنینەوە بۆ هەوڵدان بۆ بەدیهێنانی بەرژەوەندی نەتەوایەتیمان و ڕزگاربوونمان لە لێشاوی بێ سەری و بەری و بێ یاسایی؟ ئەی كەی داوا بكەین بەرپرسە گەندەڵ و دزەكان و خاوەن فایلەكان و ئەنفالچییەكان دادگایی بكرێن ؟

ئەی كەی بیر لەدروست كردنی دەوڵەتی كوردستان بكەینەوه ؟؟؟؟؟؟؟؟؟